Een klimaat vol extremen
Klimaatverandering heeft de Vlaamse landbouw de voorbije jaren steeds sterker onder druk gezet. Langdurige droogte, hittegolven en onvoorspelbare neerslag leiden tot opbrengstverliezen en kwaliteitsproblemen. Vooral in Noord-Limburg, met zijn lichte zandgronden en hoge concentratie aan veehouderij, vertaalt dit zich in een verhoogde droogtestress voor gewassen. Hoewel de grondwaterstand in delen van de regio relatief hoog is, drogen de bovenste bodemlagen, cruciaal voor gewasgroei, snel uit. Hierdoor zijn teelten op zandgronden extra kwetsbaar.
Grasland als toekomstgerichte teelt
Grasland is de meest voorkomende teelt in Vlaanderen en vormt de basis van de ruwvoederproductie. In Limburg alleen al beslaat het meer dan 32.000 hectare. Tegelijk is gras sterk afhankelijk van voldoende neerslag en dus gevoelig voor droogte. Toch biedt grasland, zeker in mengsels met klaver en kruiden, belangrijke kansen in het licht van strengere milieuwetgeving zoals nulbemesting en het Mestdecreet.
Gras(klaver) kan met minimale of geen bemesting toch een basisproductie behouden. Vlinderbloemigen zoals klaver binden stikstof uit de lucht en verminderen zo de nood aan externe inputs. Daarnaast neemt gras snel nitraat op, wat helpt om uitspoeling te beperken. Ook op vlak van klimaat scoort grasland goed: het kan lokaal geproduceerde eiwitten leveren en zo (deels) geïmporteerde soja vervangen, die vaak gelinkt is aan ontbossing en een hoge koolstofvoetafdruk.
Diepe wortels als sleutel tot droogteresistentie
De weerbaarheid van grasland tegen droogte wordt in grote mate bepaald door wat zich ondergronds afspeelt. Een diep en gezond wortelgestel laat toe om water en nutriënten op te nemen uit diepere bodemlagen wanneer de bovenlaag is uitgedroogd. Onderzoek van Wageningen University & Research toont aan dat diepere wortels aanzienlijk meer water kunnen benutten.
Daarnaast verbeteren wortels de bodemstructuur en voeden ze het bodemleven via wortelafscheidingen. Dit stimuleert micro-organismen, bevordert nutriëntenbeschikbaarheid en zet een positieve, regeneratieve cyclus in gang die leidt tot een veerkrachtiger bodemsysteem.
Factoren die beworteling beïnvloeden
De bewortelingsdiepte van gras wordt bepaald door meerdere factoren:
- Soorten- en rassenkeuze: diepwortelende soorten zoals rietzwenkgras en luzerne zijn beter bestand tegen droogte.
- Bodemstructuur: verdichting door zware machines beperkt wortelgroei en waterinfiltratie.
- Chemische bodemkwaliteit: pH en nutriëntenverhoudingen beïnvloeden de opname van essentiële elementen.
- Bodembiologie: micro-organismen en regenwormen verbeteren structuur, nutriëntenkringloop en worteltoegang tot diepere lagen.
Het belang van bemesting en mestbeheer
Bemestingskeuzes hebben een directe impact op wortelontwikkeling. Kunstmest levert snel beschikbare nutriënten, maar vraagt veel water en energie van de plant en kan onder droge omstandigheden extra stress veroorzaken. Organische meststoffen, zoals drijfmest, werken trager en ondersteunen het bodemleven en de bodemstructuur.
Binnen DeepRoot ligt de focus op drijfmest, omdat dit product breed beschikbaar is maar sterk kan verschillen in samenstelling. Factoren zoals voederregime en mestkelderbeheer bepalen mee hoe drijfmest de bodem en wortelgroei beïnvloedt. Doordachte toepassing kan de beworteling versterken en zo de droogtetolerantie verhogen.
Doel van het project DeepRoot
DeepRoot wil grasland toekomstbestendig maken door in te zetten op een robuust en diep wortelgestel. Via praktijkgerichte proeven worden bemesting, bodemverbeteraars, zaadmengsels en bodembewerkingen geëvalueerd. Grasland fungeert daarbij als ideale toetsbare teelt dankzij zijn meerjarig karakter en snelle respons op beheermaatregelen.
De vier kernambities van DeepRoot:
- De relatie aantonen tussen bemesting en worteldiepte
- Landbouwers ondersteunen in doordachte bemestings- en beheerkeuzes
- Wortelgroei stimuleren via beter bodembeheer en het verminderen van verdichting
- Grasland inzetten als praktijkteelt voor onderzoek naar beworteling en droogtetolerantie
Met DeepRoot wordt gebouwd aan een landbouwsysteem dat minder afhankelijk is van irrigatie en externe inputs, en beter bestand is tegen klimaatverandering. Door natuurlijke bodem- en plantprocessen centraal te stellen, draagt het project bij aan een duurzaam, economisch haalbaar en klimaatadaptief landbouwmodel.
